SỰ CHUYỂN DỊCH MÔ HÌNH TỰ SỰ TRONG TIỂU THUYẾT CHIẾN TRANH CỦA CHU LAI

Tóm tắt

Bài báo tìm hiểu hai mô hình tự sự chủ đạo trong văn học chiến tranh Việt Nam qua một số tác phẩm của nhà văn Chu Lai: tự sự sử thi (1945-1975) với cốt truyện tuyến tính, giọng kể toàn tri và hình tượng người lính anh hùng; và tự sự phản tư (sau 1975/Đổi mới) với cấu trúc hồi cố, thời gian kí ức, giọng đa thanh và nhân vật mang thương tổn tinh thần. Hai mô hình này được xác lập không chỉ từ đặc trưng trần thuật mà còn từ sự thay đổi trong quan điểm và nhãn quan về chiến tranh qua từng giai đoạn lịch sử. Trên nền tảng lí thuyết tự sự và diễn ngôn, bài viết phân tích Ăn mày dĩ vãng của Chu Lai (đối chiếu Vòng tròn bội bạc, Khúc bi tráng cuối cùng) như trường hợp đường biên, nơi hai mô hình trần thuật giao thoa. Qua bốn tham số (cốt truyện, thời gian - không gian, điểm nhìn - giọng kể, nhân vật - giá trị), nghiên cứu chỉ ra sự dịch chuyển từ ca ngợi chiến thắng sang hồi cố, chất vấn và kí ức mất mát, góp phần khẳng định tính phản tư như một bước chuyển mô hình tự sự trong văn học chiến tranh Việt Nam hiện đại.