DẤU ẤN CỦA TRƯỜNG PHÁI KONSTANZ TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 2018
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Bài viết tìm hiểu những tư tưởng cơ bản gắn với mĩ học tiếp nhận của Trường phái Konstanz được phản ánh như thế nào trong Chương trình Ngữ văn năm 2018, đặc biệt trong định hướng dạy học đọc hiểu văn bản văn học. Dựa trên phương pháp định tính – phân tích tài liệu – đối với khung chương trình và các văn bản hướng dẫn chính thức, bài viết xem xét việc thể hiện quan điểm lấy người đọc làm trung tâm trong mục tiêu chương trình, chuẩn đầu ra và các định hướng sư phạm của môn học. Kết quả phân tích cho thấy có hai xu hướng tiếp nhận nổi bật. Thứ nhất, chương trình nhấn mạnh vai trò của bối cảnh lịch sử – xã hội cùng với sự tham gia tích cực của người học trong quá trình kiến tạo nghĩa, từ đó gợi đến khái niệm “tầm đón đợi” của Jauss. Thứ hai, quan niệm đọc văn học theo định hướng phát triển năng lực đặt trọng tâm vào sự tương tác giữa văn bản và người đọc, tương thích với những nội dung cốt lõi trong lí thuyết tiếp nhận của Iser. Tuy nhiên, các tương ứng lí thuyết này phần lớn mới dừng lại ở cấp độ diễn ngôn chương trình và chỉ được chuyển hóa một phần thành các chỉ dẫn sư phạm cụ thể cho hoạt động dạy học. Nghiên cứu này đã góp phần làm rõ cách mĩ học tiếp nhận được tiếp thu một cách chọn lọc trong việc đổi mới chương trình giáo dục ở Việt Nam, đồng thời chỉ ra khoảng cách giữa định hướng tiếp nhận ở cấp độ chương trình và việc vận dụng chúng trong thiết kế hoạt động dạy học đọc hiểu văn học.
Từ khóa
phân tích chương trình, Hans Robert Jauss, dạy học đọc hiểu văn bản văn học, lí thuyết tiếp nhận, Chương trình Ngữ văn 2018, Wolfgang Iser
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Iser, W. (1978). The act of reading: A theory of aesthetic response. Johns Hopkins University Press.
Iser, W. (1980). The reading process: A phenomenological approach. In J. P. Tompkins (Ed.), Reader-response criticism: From formalism to post-structuralism (pp. 50–69). Johns Hopkins University Press.
Jauss, H. R. (1982). Toward an aesthetic of reception (T. Bahti, Trans.). University of Minnesota Press. (Original work published 1967)
Kunjanman, S., & Aziz, N. A. (2021). Reader‑response theory: A systematic literature review. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities, 6(7), 1–10.
Ministry of Education and Training. (2018). Literature curriculum (Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn). Vietnam Education Publishing House.