DẤU ẤN CỦA TRƯỜNG PHÁI KONSTANZ TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 2018 CỦA VIỆT NAM VÀ ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Bài viết khảo sát dấu ấn của Trường phái Konstanz trong mỹ học tiếp nhận, với hai đại diện tiêu biểu là Hans Robert Jauss và Wolfgang Iser, trong Chương trình Ngữ văn 2018 của Việt Nam và định hướng dạy học đọc văn bản văn học. Trên cơ sở phân tích định tính khung chương trình và các văn bản hướng dẫn chính thức, nghiên cứu tập trung làm rõ cách thức các quan niệm tiếp nhận được thể hiện trong mục tiêu, yêu cầu cần đạt và định hướng tổ chức hoạt động đọc. Kết quả cho thấy hai điểm nổi bật. Thứ nhất, khái niệm “chân trời mong đợi” của Jauss được phản ánh qua việc chương trình coi trọng bối cảnh lịch sử – xã hội và khuyến khích người học tham gia chủ động vào quá trình diễn giải tác phẩm. Thứ hai, định hướng phát triển năng lực đọc trong chương trình nhấn mạnh sự tương tác giữa văn bản và người đọc, phù hợp với những luận điểm cơ bản của lý thuyết tiếp nhận của Iser. Tuy nhiên, các yếu tố này chủ yếu mới dừng ở bình diện quan niệm và diễn ngôn chương trình, chưa được chuyển hóa rõ ràng thành các nguyên tắc hay chỉ dẫn sư phạm cụ thể cho dạy học đọc trong lớp học. Bài viết góp phần làm rõ mức độ tiếp thu có chọn lọc của mỹ học Konstanz trong cải cách chương trình Ngữ văn 2018, đồng thời chỉ ra khoảng cách giữa định hướng lý thuyết ở tầm chương trình và việc triển khai trong thực tiễn dạy học. Nghiên cứu cũng gợi mở nhu cầu tiếp tục phát triển các định hướng sư phạm nhằm giúp giáo viên vận dụng hiệu quả hơn tinh thần của lý thuyết tiếp nhận trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học.
Từ khóa
Chương trình Ngữ văn 2018, dạy học đọc văn bản văn học, lý thuyết tiếp nhận, phân tích chương trình.
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Iser, W. (1978). The act of reading: A theory of aesthetic response. Johns Hopkins University Press.
Iser, W. (1980). The reading process: A phenomenological approach. In J. P. Tompkins (Ed.), Reader-response criticism: From formalism to post-structuralism (pp. 50–69). Johns Hopkins University Press.
Jauss, H. R. (1982). Toward an aesthetic of reception (T. Bahti, Trans.). University of Minnesota Press. (Original work published 1967)
Kunjanman, S., & Aziz, N. A. (2021). Reader‑response theory: A systematic literature review. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities, 6(7), 1–10.
Ministry of Education and Training. (2018). Literature curriculum (Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn). Vietnam Education Publishing House.