TỪ REPERTOIRE ĐẾN ĐỘ LỆCH QUY CHIẾU: VẬN DỤNG LÍ THUYẾT TIẾP NHẬN CỦA WOLFGANG ISER TRONG DẠY HỌC VĂN HỌC ĐÔNG Á ĐẦU THẾ KỈ XXI
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Văn học Đông Á đầu thế kỉ XXI thường đưa những yếu tố văn hóa quen thuộc như gia đình, cộng đồng, kí ức, đạo hiếu hay lao động vào những quan hệ mới của đời sống hiện đại. Với học sinh trung học phổ thông Việt Nam, sự gần gũi này có thể hỗ trợ việc đọc, nhưng cũng có thể dẫn đến những cách hiểu hình thành quá sớm khi cái quen thuộc bị xem như mang nghĩa ổn định. Bài viết dùng phân tích lí luận kết hợp với minh họa sư phạm để xem xét khái niệm repertoire của Wolfgang Iser, tập trung vào cách văn bản lựa chọn và tái tổ chức cái quen thuộc. Từ quan hệ giữa vốn quy ước của văn bản và vốn văn hóa mà học sinh huy động, nghiên cứu đề xuất độ lệch quy chiếu như một khái niệm thao tác sư phạm: khoảng chênh xuất hiện khi cách hiểu ban đầu không còn giải thích đầy đủ các quan hệ và khả năng tạo nghĩa của yếu tố quen thuộc trong cấu trúc văn bản. Nghiên cứu xây dựng một tiến trình dạy học năm bước để học sinh kiểm chứng và điều chỉnh diễn giải. Khung được thiết kế nhằm đặt việc hình thành, kiểm chứng và tái cấu trúc cách hiểu bằng bằng chứng văn bản vào trung tâm, thay cho việc sử dụng bối cảnh văn hóa như một lời giải có sẵn.
Từ khóa
Từ khóa: vốn quy ước của văn bản, độ lệch quy chiếu, Wolfgang Iser, văn học Đông Á đầu thế kỉ XXI, dạy học đọc hiểu
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
Denecke, W. (2025). East Asian studies in the era of global humanities: Why we need the region and regional literary histories now. Journal of Sinographic Philologies and Legacies, 1(1), 1–23. https://doi.org/10.63563/jspl.2025.001
Dư, H. (2024). Ngày thứ bảy [The seventh day] (Lục Hương, Trans.). Nhà xuất bản Hội Nhà văn. (Original work published 2013).
Fialho, O. (2019). What is literature for? The role of transformative reading. Cogent Arts & Humanities, 6(1), Article 1692532. https://doi.org/10.1080/23311983.2019.1692532
Gutiérrez, K. D., & Rogoff, B. (2003). Cultural ways of learning: Individual traits or repertoires of practice. Educational Researcher, 32(5), 19–25. https://doi.org/10.3102/0013189X032005019
Han, K. (2025). Người ăn chay [The vegetarian] (Kim Ngân, Trans.). Nhà xuất bản Hà Nội. (Original work published 2007).
Hashimoto, S. (2023). Afterlives of letters: The transnational origins of modern literature in China, Japan, and Korea. Columbia University Press.
Hoff, H. E. (2019). Fostering the “intercultural reader”? An empirical study of socio-cultural approaches to EFL literature. Scandinavian Journal of Educational Research, 63(3), 443–464. https://doi.org/10.1080/00313831.2017.1402366
Iser, W. (1972). The reading process: A phenomenological approach. New Literary History, 3(2), 279–299. https://doi.org/10.2307/468316
Iser, W. (1974). The implied reader: Patterns of communication in prose fiction from Bunyan to Beckett. Johns Hopkins University Press.
Iser, W. (1978). The act of reading: A theory of aesthetic response. Johns Hopkins University Press.
Koh, H. H. (2003). The need to reposition the teaching of contemporary Korean literature. Education About Asia, 8(2), 24–29. https://www.asianstudies.org/publications/eaa/archives/the-need-to-reposition-the-teaching-of-contemporary-korean-literature-2/
Miller, B. S. (Ed.). (1994). Masterworks of Asian literature in comparative perspective: A guide for teaching. M. E. Sharpe.
Ministry of Education and Training. (2018). Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn [General education curriculum for literature] (Issued with Circular No. 32/2018/TT-BGDĐT, December 26, 2018).
Mostow, J. S. (Ed.). (2003). The Columbia companion to modern East Asian literature. Columbia University Press. https://doi.org/10.7312/most11314
Murata, S. (2019). Cô nàng cửa hàng tiện ích [Convenience store woman] (An Vy, Trans.). Nhà xuất bản Hà Nội. (Original work published 2016).
Rosenblatt, L. M. (1994). The reader, the text, the poem: The transactional theory of the literary work. Southern Illinois University Press.
Schrijvers, M., Janssen, T., Fialho, O., De Maeyer, S., & Rijlaarsdam, G. (2019). Transformative dialogic literature teaching fosters adolescents’ insight into human nature and motivation. Learning and Instruction, 63, Article 101216. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2019.101216
Schrijvers, M., Janssen, T., Fialho, O., & Rijlaarsdam, G. (2019). Gaining insight into human nature: A review of literature classroom intervention studies. Review of Educational Research, 89(1), 3–45. https://doi.org/10.3102/0034654318812914
Shin, K. (2011). Hãy chăm sóc mẹ [Please look after mom] (Lê Hiệp Lâm & Lê Nguyễn Lê, Trans.). Nhà xuất bản Hà Nội. (Original work published 2008).
Shklovsky, V. (1965). Art as technique. In L. T. Lemon & M. J. Reis (Eds. & Trans.), Russian formalist criticism: Four essays (pp. 3–24). University of Nebraska Press. (Original work published 1917).
Zhang, Y. (2019). Teaching classical Chinese poetry through reception studies. ASIANetwork Exchange: A Journal for Asian Studies in the Liberal Arts, 26(1), 75–95. https://doi.org/10.16995/ane.241