PHÁT HUY LỢI ÍCH VÀ GIẢM THIỂU TÁC HẠI CỦA ÁP LỰC ĐỒNG TRANG LỨA Ở HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG STEAM KẾT HỢP SEL
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh và áp lực tâm lý gia tăng, học sinh trung học cơ sở (THCS) thường xuyên chịu tác động của áp lực đồng trang lứa, một yếu tố có ảnh hưởng cả tích cực lẫn tiêu cực đến sự phát triển cá nhân. Mặc dù giáo dục STEAM khuyến khích hợp tác, sáng tạo và giải quyết vấn đề, các đặc trưng như cạnh tranh, đánh giá sản phẩm và hiệu suất nhóm lại có thể vô tình làm tăng nguy cơ xuất hiện áp lực đồng trang lứa tiêu cực. Khoảng trống nghiên cứu hiện nay cho thấy sự thiếu vắng một mô hình tích hợp mang tính hệ thống giữa STEAM và Giáo dục cảm xúc – Xã hội (SEL) nhằm đồng thời tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro tâm lý cho học sinh. Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp lý luận để xây dựng một khung tiếp cận tích hợp mới giữa STEAM và SEL. Kết quả xác định các yếu tố trong môi trường STEAM có khả năng kích hoạt áp lực đồng trang lứa tiêu cực, đồng thời nhấn mạnh vai trò của SEL như một cơ chế can thiệp chủ động giúp học sinh phát triển năng lực nhận thức cảm xúc, tự quản lý và tương tác xã hội lành mạnh ngay trong quá trình học tập. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất quy trình tái cấu trúc hoạt động dạy học STEAM bằng cách nhúng các năng lực SEL vào từng giai đoạn thực hành, thay cho mô hình tích hợp rời rạc trước đây. Quy trình được minh họa bằng ví dụ cụ thể nhằm chứng minh tính khả thi và hiệu quả về mặt sư phạm. Mô hình tích hợp hữu cơ này góp phần định hướng giáo viên xây dựng môi trường học tập an toàn, hỗ trợ phát triển toàn diện và tăng cường khả năng tự điều chỉnh cảm xúc cho học sinh THCS trong bối cảnh giáo dục hiện đại.
Từ khóa
áp lực đồng trang lứa, giáo dục cảm xúc – xã hội, trung học cơ sở, SEL, STEAM.
Chi tiết bài viết
Tài liệu tham khảo
CASEL. (2015). Effective Social and Emotional Learning Programs: Middle and High School Edition. CASEL.
Dudi, J., Yadav, P., & Sangeeta. (2023). Peer pressure and its impact on teenagers. IAHRW International Journal of Social Sciences Review, 11(4), 651–655.
Erin Ingram., Kristie Reddick., & Honaker, J. (2021). Making space for social and emotional learning in science education. Frontiers in Education, 6. https://doi.org/10.3389/feduc.2021.712720
Fan, L., Hu, H., Wang, C., Lai, I. D., & Lee, J. (2025). Social-emotional competence as the promotive and protective factor for Chinese school teachers' well-being. Social and Emotional Learning: Research, Practice, and Policy, 5(2025), 1–10.
Feng, Y., Lan, J., Ma, P., Dong, X., Qu, J., & He, H. (2017). Chemical structure and thermal properties of lignin modified with polyethylene glycol during steam explosion. Wood Science and Technology, 51(1), 135-150.
Jones, S. M., & Kahn, J. (2018). The evidence base for how we learn: Supporting students’ social, emotional, and academic development. The Aspen Institute.
Le, H. C., Nguyen, V. H., & Nguyen, T. L. (2023). Integrated STEM approaches and associated outcomes of K-12 student learning: A systematic review. Education Sciences, 13(3), 297. doi:10.3390/educsci13030297.
McGuire, L., Mulvey, K. L., Goff, E., Irvin, M. J., Winterbottom, M., Fields, G. E., Hartstone-Rose, A., & Rutland, A. (2020). STEM gender stereotypes from early childhood through adolescence at informal science centers. Journal of Applied Developmental Psychology, 67, 101109. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2020.101109
Nguyễn Thanh Nga, Tạ Thành Trung. (2021). Giáo dục STEAM và tiềm năng vận dụng quy trình tư duy thiết kế để triển khai giáo dục STEAM. Tạp chí Khoa học - Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, 18(2), 20–29.
Obame, S. N., Ziegler-Devin, I., Safou-Tchima, R., & Brosse, N. (2019). Homolytic and heterolytic cleavage of β-ether linkages in hardwood lignin by steam explosion. Journal of agricultural and food chemistry, 67(21), 5989-5996.
Ortiz-Revilla, J., Deprez, H., Mieke de Cock, J., & Quisasola, J. (2024). A systematic literature review of integrated STEM education: Uncovering consensus and diversity in principles and characteristics. Education Sciences, 14(9), 1028. doi:10.3390/educsci14091028.
Roh, H.-S., Shin, J.-U., Lee, J.-W., Lee, Y.-W., Kim, T.-W., Kim, J.-Y., Park, M.-R., Song, G.-S., & Seo, S. S. (2018). Effect of school-based social skills training program on peer relationships: Preliminary study. Journal of the Korean Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 29(1), 14–25. https://doi.org/10.5765/jkacap.2018.29.1.14
Seymour, E., & Hewitt, N. M. (1997). Talking about leaving (Vol. 34). Westview Press, Boulder, CO.
Steinberg, L. (1986). Latchkey children and susceptibility to peer pressure: An ecological analysis. Developmental Psychology, 22(4), 433.
Steinberg, L., & Monahan, K. C. (2007). Age differences in resistance to peer influence. Developmental Psychology, 43(6), 1531–1543. doi:10.1037/0012-1649.43.6.1531.
Taylor, R. D., Oberle, E., Durlak, J. A., & Weissberg, R. P. (2017). Promoting positive youth development through school-based social and emotional learning interventions: A meta-analysis of follow-up effects. Child Development, 88(4), 1152–1171. doi:10.1111/cdev.12864..
Voicu, C. D., Ampartzaki, M., Dogan, Z. Y., & Kalogiannakis, M. (2022). STEAM implementation in preschool and primary school education: Experiences from six countries. In Early Childhood Education-Innovative Pedagogical Approaches in the Post-Modern Era. IntechOpen.
Xu, X., Han, W., & Liu, Q. (2023). Peer pressure and adolescent mobile social media addiction: Moderation analysis of self-esteem and self-concept clarity. Frontiers in Public Health, 11, Article 1115661.